Wat is 'de natuur'?

Het woord natuur gebruiken we te pas en onpas in ons dagelijks taalgebruik maar wat bedoelen we hier nu eigenlijk mee? En wanneer spreken we over 'de natuur'? Voor iedereen heeft 'de natuur' een andere betekenis. De ene persoon associeert zijn/haar dagelijkse boswandeling met 'de natuur' terwijl dat voor iemand anders een weiland met koeien is. De beelden die wij als samenleving hebben over de natuur kennen dus grote verschillen. Om te begrijpen wat natuur nu precies is en waar deze verschillen vandaan komen, ben ik gedoken in de wereld van de milieufilosofie. Grote inspiratiebronnen als Matthijs Schouten, prinses Irene en Lynn White gaven mij de antwoorden.


Het begrip 'de natuur'

Het begrip natuur is complex en omvattend. Als we spreken over 'natuur' denk ik vanuit mijn Westerse perspectief aan landschappen, ecosystemen, planten en dieren. Iets wat 'wild' is. Dit is echter een relatief moderne invulling van het begrip. Oorspronkelijk is het begrip afgeleid van het woord 'natura' (Latijns) en 'physis' (Grieks). Beide woorden staan voor 'geboren worden', 'groeien' of 'opgroeien'. Het woord verwijst naar zaken die 'natuurlijk' en 'vanzelf' verlopen. In het Chinees betekenen de tekens voor natuur 'vanzelf zo'. Dit staat voor de spontane aard van natuurlijke verschijnselen. 'De natuur' betekent dus alles wat is zoals het is zonder schadelijke ingrepen door de mens. Tegenwoordig is dat nog maar een heel beperkt deel van onze omgeving, ga er maar eens naar op zoek ;) De koeien in het weiland zijn dus geen natuur en ook niet de aanlegde natuurgebieden die door de mens beheerd worden. 'Echte natuur' (ook wel bekend als wildernis) is schaars op deze wereld.


De tegenhanger van natuur is cultuur, dat wat gevormd wordt door de gebruiken van mensen. Dit ligt dus ook wel in onze invloedssfeer. De natuur staat voor datgene wat buiten de invloedssfeer van de mens ligt. In veel tribale volken wordt geen onderscheid gemaakt tussen 'de natuur' en 'de mens'. In deze volken zijn mens en natuur één. Het is dus belangrijk om bij de definitie van natuur goed na te denken vanuit welk wereldbeeld je spreekt. In mijn geval, een Westers wereldbeeld. Door de eeuwen heen is het beeld wat wij mensen van de natuur hebben enorm veranderd. Kenmerkend hierbij zijn de wisselende opvattingen vanuit verschillende stromingen en culturen over de natuur. Religies (onze gevoelswerelden en diepere opvattingen over 'het leven') vormde in de opvattingen over onze natuur een belangrijke rol zoals de opvattingen vanuit het Boeddhisme, Islam, Hindoeïsme en Christendom. Wil je hier meer over weten? Lees dan het artikel van het wetenschappelijke tijdschrift Nature.


Relatie mens en natuur

Bepaalde momenten in onze cultuurgeschiedenis hadden een belangrijke invloed op de opvattingen die wij over de natuur hebben. De overgang van jagers en verzamelaars naar een samenleving van boeren die zo'n 7000 jaar geleden plaatsvond was daarin enorm belangrijk (de neolithische revolutie). Hierna volgenden verschillende ideeën over onze menselijke relatie met de natuur. Zo verdween in de Renaissance het idee dat 'de natuur' voor de mens door God was ontworpen. De mens kon de natuur benutten als een grondstof voor haar eigen doeleinden. De mens was immers vrij. Ook het gedachtegoed subject-object denken van de Grieken en later opgevolgd door Descartes was bepalend voor hoe we ons tot op de dag van vandaag verhouden tot de natuur. Hij geloofde dat je de essentie van de dingen alleen kunt begrijpen als je jezelf los ziet van welke relatie dan ook. Jij bent altijd de toeschouwer en dat wat je onderzoekt is het object, de natuur staat los van ons. We kregen de natuur onder controle sinds de neolithische revolutie. Zo zijn er enorm veel verschillende ontwikkelingen geweest die ervoor hebben gezorgd dat we met elkaar de natuur hebben uitgeput tot op de dag van vandaag en zoekende zijn naar een nieuwe balans. Het is dan ook niet voor niets dat de eerste vormen van natuurbescherming zo'n 150 jaar geleden zijn ontstaan.


In de afgelopen decennia won de verhouding mens en natuur ook op wetenschappelijk gebied de nodige aandacht. Er is zelfs een nieuwe filosofie richting in ontstaan: milieufilosofie. Hierin worden verschillende grondhoudingen ten opzichte van de natuur bestudeerd. De definitie van natuur wordt op vier manieren bepaald vanuit de milieufilosofie:

  1. Eigenaar: Dit denkbeeld is anno 2022 typisch Westers. De natuur is daarbij slechts voor de mens een verzameling objecten die wij kunnen gebruiken. We zijn weliswaar 'eigenaar' van de natuur en bepalen zelf wat nog 'natuurlijk' is.

  2. Rentmeester: De mens mag de natuur bewerken maar moet juist ook de natuur bewaren. Deze denkrichting staat centraal in het Jodendom en in de Islam. De mens is als het ware een rentmeester van de natuur.

  3. Partner: De mens kan ook partner van de natuur zijn. Dit betekent dat de mens niet boven de natuur staat. Als mens zijn we in interactie met de natuur. Dit is terug te zijn bij verschillende tribale culturen.

  4. Participant: De mens al participant staat voor een holistische kijk en is met name terug te zien in Azië. De mens is een integraal onderdeel van het geheel en stuurt dus niet de natuur.

Terug in verbinding met de natuur

Door de eeuwen heen is ons beeld van de natuur sterk beïnvloedt door culturele opvattingen (zoals de religies). Concluderend kan gesteld worden dat 'de natuur' niet één definitie kent en dat jouw perceptie van de natuur sterk afhangt van waar je opgroeit en wat je meemaakt. In de afgelopen eeuwen heerste in het Westen de menselijke ratio, de natuur was slechts een object. Het rationaliseren van het begrip 'natuur' haalde iedere gevoelskwestie uit de definitie waardoor we ons als mens op afstand konden verhouden tot 'de natuur'. Dit heeft geresulteerd in verschillende ecologische problemen (zoals afname biodiversiteit, bodemerosie en chemische verontreinigingen). De ecologische crisis waar we met elkaar in verkeren hangt dus ook sterk samen met het beeld wat wij als mens van de natuur hebben. Willen we deze crisis duurzaam aanvliegen, dan kunnen we er niet omheen om samen bewust stil te staan bij wat de natuur voor onszelf betekent.


De klimaatcrisis hangt nauw samen met de manier waarop wij kijken naar 'de natuur'

De laatste jaren is een toenemende trend waarneembaar, ook wel bekend als 'ecologische spiritualiteit'. Dit betekent dat we onszelf anders willen gaan verhouden tot de natuur. Dit betekent dat we de natuur niet meer willen en kunnen 'misbruiken'. Hierbij wordt weer dankbaar gebruik gemaakt van niet-Westerse denkbeelden om terug in verbinding te komen met de natuur. Men wil weer meer in verbinding met de natuur leven waardoor het gevoelsleven en bewustzijn voor de natuur toeneemt. Hoe we dit echter met elkaar als collectief moeten organiseren is een spannende discussie. Iedereen denkt immers anders over 'de natuur'....


Wil jij meer weten over de relatie tussen mens en natuur? Bekijk dan mijn workshop- en trainingsaanbod of boek mij als spreker.


Geschreven door: Tiffany Pergens.

#natuur #betekenis #mensennatuur #mensen #wildernis #relatiemensennatuur #filosofie #begrippen #mensennatuur #milieu #ecologie #nature #spiritualiteit #religie #milieufilosofie #durzaaam #duurzaamheid #ecology #nature #bos #dieren #planten




0 opmerkingen

Gerelateerde posts

Alles weergeven