'Het perfecte plaatje': de rol van verbeelding in wicked problems


Vandaag neemt Transformational Friend Rémon Mulder jullie mee in de wereld van stedelijk ontwerpers. Ontwerpers binnen het ruimtelijk domein hebben er allemaal mee te maken: 'de tekening'. Naast dat dit een hulpmiddel is, wordt het gebruikt om met mede-professionals te communiceren in de transitie naar een duurzame leefomgeving. Hoe kan het perfecte plaatje een rol spelen bij het oplossen van wicked problems zoals de energietransitie?


Visueel hulpmiddel

Een paar decennia geleden werden tekeningen vooral gebruikt voor de communicatie tussen vakmensen onderling. Er van uit gaande dat iedereen is opgeleid om zijn/haar vak uit te oefenen, werden tekeningen gemaakt met de verwachting dat ze meteen begrepen werden door degene die ze te zien kreeg. Vaak pas wanneer de bouw van een project startte, kreeg de argeloze burger te zien wat het zou worden. Met een beetje geluk hing er een tekening van het project op een bouwbord. Het ontwerp was dan al definitief en de burger had het maar te slikken. Tegenwoordig worden er steeds meer participatietrajecten opgetuigd en mag de toekomstige gebruiker meedenken over de invulling van een plan in grote of kleine mate. Het is verstandig om hier iemand bij te betrekken die weet hoe je met beeld naar de leek van communiceren. Het plaatje is belangrijker dan ooit.


Levensecht of fake news?

Vanwege een groeiende vraag naar begrijpbare beelden van een toekomstige ontwikkeling hebben renderbureaus (de plaatjesmakers) een grote vlucht genomen. Je kunt je het zo gek niet bedenken of alles kan tegenwoordig haarscherp in beeld gebracht worden. Omdat deze renders vaak op foto’s lijken is de argeloze burger opnieuw de dupe. De plaatjes zijn zó echt dat het bijna wel één op één moet lijken als een project af is. Helaas is dit vaak niet zo. Denk aan de eindeloze rijen met volwassen bomen die tegenwoordig op gebouwen gephotoshopt worden terwijl het eindresultaat dan een schraal sedemdakje blijkt te zijn. Hoe scherper de resolutie van het plaatje is, hoe hoger fake news factor kan zijn.


Niet alleen ontwerpers kunnen tegenwoordig plaatjes maken. De mondige burger heeft het medium van beeld(manipulatie) ook ontdekt en gaat zelf steeds verder knippen en plakken. Dit resulteert meestal in beelden die veel dramatischer overkomen dan de plannen in werkelijkheid zijn. Deze kunnen dan makkelijk via social-mediakanalen verspreid worden om zo meer tegenstand tegen plannen te genereren. Een plaatje kan zo gebruikt worden als fake news. Het is aan de ruimtelijk ontwerper om aandacht te hebben voor communicatie met beelden die op feiten gebaseerd zijn om onduidelijkheden over toekomstige plannen weg te nemen.


Fotomontage door actiegroep ‘Stop Windturbines in het Geingebied’


Verplaats je in de toekomstige gebruiker

Een scenario dat bijna het tegenovergestelde is komt nog steeds vaak voor: De ontwerper die iets te veel in zijn eigen ‘beeldtaal’ is blijven hangen. Hierdoor wordt de communicatie naar de buitenwereld bemoeilijkt. De afstand naar de burger wordt groter. Noem het beroepsdeformatie, maar heel veel professionals gaan er van uit dat iedereen kan kaartlezen. De ontwerper denkt dat de boodschap helder is overgekomen, terwijl dit helemaal niet het geval is.



Een voorbeeld kwam ik laatst tegen bij de Gemeente Rotterdam: Een ontwerper heeft met de beste bedoelingen een participatietraject opgezet met toekomstige gebruikers. Samen met deze gebruikers zijn allerlei ideeën uitgewisseld over de herinrichting van een voormalig schoolplein in Rotterdam Zuid. Toen onderstaande kaart werd gedeeld met de toekomstige gebruikers, waren deze allerminst gerustgesteld. Hoe konden zij nu weten of hun wensen waren verwerkt in het ontwerp als men niet eens kon zien hoe deze kaart gelezen moet worden? In dit geval had een snelle 3D-schets veel meer duidelijk gemaakt dan een tot op de centimeter uitgewerkte digitale tekening. (bron: Gemeente Rotterdam)


Het perfecte plaatje

Wat kunnen ontwerpers binnen het ruimtelijk domein doen om onduidelijkheid in communicatie met beeld weg te nemen? Kijk vooral naar beeld wat al veel gebruikt wordt, en waarvan iedereen precies weet hoe het gelezen moet worden. Denk aan een stripverhaal of een vogelvluchttekening. Hoe meer levensecht het beeld is, hoe letterlijk het opgevat zal worden door de argeloze burger. Het kan goed zijn om tegenstanders te betrekken bij de dilemma’s waar je als professional voor staat. Is er een actiegroep tegen de bouw van nieuwe woningen op een bepaald stuk grond? Laat ze meedenken over alternatieve scenario’s. Ook hierbij kan beeld een rol spelen. Tegelijkertijd zorgt het voor meer begrip over en weer.


De onderstaande beelden laat zien hoe veel er nog gewonnen kan worden op dit terrein. Het eerste beeld is gemaakt door Dr. Kim Cohen van de Universiteit Utrecht om te laten zien wat er zou kunnen gebeuren met Nederland als de zeespiegel de komende jaren blijft stijgen. Voor een leek zijn dit misschien alleen maar wat lijnen en kleuren, maar valt er nog niet goed te zien wat de impact werkelijk zal zijn. Door het beeld van de professional te vertalen naar iets wat iedereen kan lezen, wordt de boodschap veel duidelijker. In het geval van het tweede beeld betekende dit alleen het toevoegen van een aantal 3D-elementen en kleur waardoor het leest als een striptekening.


Kaart van Nederland in 2300 onder extreme zeespiegelstijging (Dr. Kim Cohen). En de beeldende vertaling hiervan: ‘Verdronken Land’ (Rémon Mulder en Tiffany Pergens) voor Blauwe Kamer.


Beeld als hulpmiddel

Binnen het ruimtelijk domein moeten we de komende jaren een aantal grote problemen oplossen. Een voorbeeld hiervan zijn de woningnood en de energietransitie. Hiervoor zullen ingrepen nodig zijn die een grote verandering betekenen in de leefomgeving van veel mensen. Ruimtelijk ontwerpers kunnen het draagvlak voor plannen vergroten als ze het juiste beeld gebruiken bij de communicatie naar het grote publiek. De pen blijkt opnieuw het beste wapen in de strijd.


Vragen? Neem dan contact op met onze Transformational Friend: Rémon Mulder.


#energietransitie #stedenbouw #klimaat #transformationalfriends #wickedproblems #design #ontwerp #verbeelding

0 comments

Related Posts

See All